De doos van Pandora gaat open
Singapore, een van de offshoreparadijzen waartegen OffshoreLeaks de strijd aanbindt. Foto: Luca Invernizzi Tetto

Sinds zaterdagochtend vier uur staat een website online met informatie van OffshoreLeaks. Twee dagen voor de top van de G8 kan iedereen er vrij op zoek naar frauduleuze praktijken.

Het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) heeft de voorbije nacht, twee dagen voor in het Noord-Ierse Enniskillen de top van de G8 begint, de doos van Pandora geopend in de zaak-OffshoreLeaks. Informatie over meer dan honderdduizend fiscale constructies, opgezet in offshoreparadijzen als de Maagdeneilanden, de Kaaimaneilanden en Singapore, werd online gezet. Dat is het resultaat van acht maanden onderzoekswerk door 112 journalisten, verspreid over 58 landen. De online informatie is nog maar het topje van de ijsberg: in totaal maakte ICIJ 2,5 miljoen fiches aan. Het merendeel van die informatie kan het niet vrijgeven, om gerechtelijke onderzoeken niet in gevaar te brengen en de privacy van mensen niet te schenden.

Iedereen onderzoeker

De gegevens die wel consulteerbaar zijn, kan iedereen inkijken via een user interface, een applicatie die voor ICIJ werd ontwikkeld door de Costaricaanse krant La Nación. Die applicatie brengt de offshoreconstructies grafisch in beeld, zodat ze makkelijker te interpreteren zijn. Zo kan elke bezoeker de netwerken bekijken tussen een bedrijf of persoon en zijn belangrijkste ‘satellieten’ – vooral advocaten, accountants, banken en andere tussenpersonen die mee helpen een rookgordijn op te trekken rond ingewikkelde financiële constructies. Wie op die manier iets op het spoor komt dat niet koosjer, illegaal of ronduit schandalig is, kan de leden van ICIJ waarschuwen, waarna zij de zaak dieper onderzoeken, op basis van niet vrijgegeven informatie.

Weg met de apathie

Europees commissaris Algirdas Semeta verklaarde onlangs dat OffshoreLeaks het fiscale beleid grondig heeft veranderd en de bereidheid van overheden om belastingontduiking aan te pakken gevoelig heeft doen toenemen. ‘OffshoreLeaks heeft de muur van apathie in Europa gesloopt’, zei Semeta. ‘De nood aan financiële transparantie overstijgt die van het bankgeheim.’ Daar is ICIJ het mee eens, zoals blijkt uit zijn actie van vrijdagnacht.

ICIJ wil in de eerste plaats druk uitoefenen op de wereldleiders die vanaf maandag samenkomen voor de G8, en op 5 en 6 september voor de G20. Eén van hen heeft er zeker alle belang bij om de kwestie daar ter tafel te brengen: de Britse premier David Cameron. ‘We moeten zien te achterhalen wie achter die bedrijven schuilgaat en hoe ze de boel belazereren’, zei hij eind mei nog in het Witte Huis. Niet verwonderlijk, als je weet dat Cameron onder zware druk staat van de internationale gemeenschap, die zich mateloos ergert aan de talloze offshoreparadijzen die van de Britse kroon afhangen.

Belangenconflict

Rest nog de politici, oligarchen, leiders van schurkenstaten en kerkgemeenschappen te vervolgen die zich inlaten met dit soort van bedrog. Om te vermijden dat een belangenconflict de al gedane inspanningen tenietdoet, heeft ICIJ nu beslist om de onderzoeksmiddelen ter beschikking te stellen van de burgers.